Janna Vrijsen: “Kleine gedragsveranderingen kunnen een groot effect hebben”

Gedragswetenschapper Janna Vrijsen onderzoekt hoe mensen met depressie zich beter kunnen voelen. Ze kijkt daarbij naar de rol van sport en beweging, maar ook naar hoe mensen denken. Bijvoorbeeld piekeren. Volgens Janna werkt een behandeling beter als deze zowel het hoofd als het lijf betrekt.

“Mini verschillen tussen mensen, en binnen een persoon over tijd, kunnen op de lange termijn een heel groot effect hebben.” Dat zegt Janna, senior onderzoeker bij Pro Persona en hoogleraar Mental Fitness bij het Radboudumc. Die verschillen zitten bijvoorbeeld in hoe je informatie verwerkt, hoe je geheugen werkt, maar ook in gedrag. “Het gaat niet om één moment, maar om wat er gebeurt als kleine veranderingen blijven bestaan.”

Het effect van veranderingen in iemands leven op welzijn is vaak pas na langere tijd zichtbaar. Dat maakt het lastig om ze goed te onderzoeken. Ook de middelen hiervoor zijn beperkt. “In onderzoek is een jaar follow-up na een behandeling al mooi. Maar het zegt lang niet zoveel als wanneer je iemand tien jaar zou kunnen volgen. Dan pas kun je echt duurzame verandering in kaart brengen.”

Een integrale blik

De interesse in hoe mensen in elkaar zitten zat er al vroeg in. Janna groeide op met ouders die in de zorg werkten, maar merkte al snel dat ze zelf liever onderzoek wilde doen. “Ik wil vooral begrijpen hoe een behandeling werkt. En waarom bij de ene persoon wel en bij de andere niet.” Een rol als onderzoeker is haar dan ook op het lijf geschreven. “Ik kan goed omgaan met langdurige, trage processen en lang mijn focus houden op hetzelfde onderwerp”, zegt ze.

Haar werk is in de loop der jaren wel veranderd. "Eerst was ik vooral bezig met experimenteel onderzoek. Uitzoeken hoe iets werkt." Daar kijkt Janna nu anders naar. "Ik denk nu veel meer: we moeten zorgen dat dingen ook landen. Daarom kijk ik het liefst: welke ingrediënten zijn er al in de ggz, en hoe maken we daar een beter gerecht van?" Tegelijkertijd gelooft ze dat fundamenteel onderzoek nodig blijft. "Als iedereen alleen maar wil implementeren, wordt er niks nieuws meer ontdekt."

In haar ideale onderzoekswereld nemen we ook context mee om te begrijpen wat iemand nodig heeft. “Binnen de zorg kijken we nu vaak naar die ene persoon . Maar er zit zoveel omheen. Waar iemand woont. Sociaal milieu. Hoe een dag eruitziet. Zelfs dingen als licht of luchtkwaliteit kunnen invloed hebben op hoe iemand zich voelt en wat iemand doet.”

Volgens Janna vraagt dat om betere samenwerking tussen UMC's en GGZ-instellingen. "Iedereen heeft daarin een andere rol. Je moet elkaar waarderen voor de rol in die keten. Niet allemaal hetzelfde willen doen, maar goed afstemmen en elkaar weten te vinden."